پنج شنبه, 10 بهمن 1398 ساعت 00:20

فرسایش خاک 01

این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)

 

مقدمه

در اوایل قرن بیستم میلادی، استفاده از حبوبات (دانه‌ای و علوفه‌ای) به عنوان کود سبز، یک روش جهت افزایش حاصلخیزی خاک بود. این موضوع باعث شد تا امروزه اکثر کشاورزان بر این باورند که برای افزایش ازت و حاصلخیزی خاک به میزان مصرف کود بستگی دارد. زمانی که تمامی عناصر غذایی لازم برای تغدیه محصولات در خاک وجود داشته باشد، آن خاک به حاصلخیزی پایدار می رسد. این امر زمانی تحقق می یابد که تمامی عناصر جذب شده توسط محصولات مجدداً به خاک برگشته و چرخه عناصر غذایی شکل گیرد. در این مقاله قصد داریم در مورد خاک و فرسایش آن صحبت کنیم.

 

فرسایش خاک چیست ؟

یکی از مشکلاتی که کشاورزان همیشه با آن روبرو هستند، فرسایش خاک ها توسط باد و آب است. البته امروزه این مسأله قابل کنترل تر شده و اما هنوز از اهمیت بالایی در کشاورزی برخوردار است، به گونه‌ای که در مناطق خشک و نیمه خشک یکی از مسائل بسیار مهم و پر اهمیت است. در مناطقی با اقلیم معتدل مانند کشورهای اروپایی یکی از موضوعات خطرناک تلقی می شود. در کشورمان ایران نیز با توجه به پوشش نامناسب خاک و کویری بودن آن، یکی از معضلات کشاورزان می باشد.

شناخت فرآیندهای فرسایش خاک به ما کمک می کند تا با انتخاب استراتژی مناسب برای حفاظت خاک از سرعت فرسایش خاک کاسته و در نتیجه میزان تلفات خاک را می توان کاهش داد.

عوامل موثر بر میزان فرسایش خاک عبارتند از :

بارندگی، روان آب‌ها، باد، خاک، شیب، پوشش گیاهی، شرایط  حفاظت از خاک

 

منظور از فرآیندهای فرسایش خاک چیست ؟

فرسایش خاک در دو مرحله صورت می گیرد:

مرحله یک : جدا شدن ذرات از توده خاک

یکی از عواملی که باعث این جداسازی می شود، بارش باران و برخورد آن با زمین می باشد. تشدید باران و برخورد شدید آن با زمین باعث ضعیف شدن خاک دانه ها می شود. همچنین سرد و گرم شدن و یا یا یخ زدگی نیز موجب تخریب خاک شده و از طرفی دیگر با شخم زدن خاک، باعث جدا شدن ذرات از خاک می شود. این عوامل باعث می شود تا این ذرات به راحتی توسط مواد انتقال دهنده حرکت کنند.

مرحله دو : انتقال مواد توسط یکی از عوامل فرسایشی

(در صورتی که این انتقال به صورت کامل انجام نگیرد، به مرحله ته نشینی می رسد.)

این عوامل خود در دو گروه قرار می گیرند: در گروه اول عواملی می باشند که قبلاً باعث جدا شدن لایه های یکنواخت ذرات خاک شده اند. از این عوامل می توان برخورد قطرات آب باران، باد اشاره کرد. گروه دوم این عوامل می توان به جریان آب در آبراهه ها دانست که این آبراهه ها شیارهای کوچکی هستند که در اثر شخم زدن یا هوازدگی در خاک ایجاد شده اند.

 

تعریف فرسایش داخلی خاک

علاوه بر عوامل بیان شده در فرسایش خاک، میتوان عواملی دیگر ماننده حرکت توده ای خاک ماننده جریان های خاک، خزش ها و زمین لغزه ها را نیز می توان بیان کرد. در این فرآیند آب به داخل خاک نفوذ و تاثیر آن باعث کاهش مقاومت خاک می باشد. از این رو به نوع از فرسایش، فرسایش داخلی می گویند.

 شدت فرسایش به دو عامل بستگی دارد :

  • مقدار موادی که از جا کنده می شود.
  • توان عامل فرسایشی در انتقال مواد از جا کنده شده.

از این رو دو محدودیت در فرسایش خاک ایجاد می شود :

  • اگر توان عامل انتقال دهنده از مقدار ماده از جا کنده شده بیشتر باشد، فرسایش محدود به جدا کردن ذرات می باشد.
  • اگر مقدار ماده از جا کنده شده از مقدار انتقال شده بیشتر باشد، فرسایش محدود به انتقال مواد می باشد.

به همین خاطر تشخیص محدودیت فرسایش به جدا شدن و یا انتقال بسیار مهم و با اهمیت می باشد زیرا برنامه ریزی حفاظت از خاک بر اساس این عملیاتی است که باید برای تصحیح این عوامل صورت پذیرد.

 

در مقاله بعدی در خصوص حفاظت و فرسایش خاک مطالب بیشتری را بیان خواهیم نمود.

 

 

محتوای بیشتر در این بخش: « مالچ چیست گیاه شناسی خیار »
هر سوالی دارید از کارشناسان ما بپرسید